Bij lipoedeem gaat het vooral om een veranderde verdeling en toename van vetweefsel. Bij lymfoedeem gaat het om vochtophoping door onvoldoende lymfeafvoer. De aandoeningen kunnen op elkaar lijken, maar vragen niet altijd dezelfde behandeling
Onze website is vernieuwd. Zo vindt u nog makkelijker informatie over onze zorg, behandelingen, locaties en het maken van een afspraak.
Lipoedeem / Lymfoedeem
Snel naar
Wat zijn lipoedeem en lymfoedeem?
Lipoedeem
Lipoedeem is een chronische aandoening waarbij vet zich vooral ophoopt in de benen, heupen en billen. Soms zijn ook de armen aangedaan. De vetverdeling is meestal aan beide kanten van het lichaam ongeveer gelijk. Het bovenlichaam kan in verhouding smaller blijven.
Het aangedane weefsel kan pijnlijk zijn, bijvoorbeeld bij aanraking of druk. De voeten en handen blijven bij lipoedeem meestal gespaard. Ondanks de naam is lipoedeem op zichzelf geen ophoping van lymfevocht. Richtlijnendatabase
Lymfoedeem
Het lymfestelsel bestaat uit lymfevaten en lymfeklieren. Het voert onder andere vocht en eiwitten uit de weefsels af. Als deze afvoer onvoldoende is, kan vocht achterblijven. Dit heet lymfoedeem.
Lymfoedeem komt vaak voor in een arm of been, maar kan ook op andere plaatsen ontstaan. Het kan aan één kant of aan beide kanten van het lichaam voorkomen. Anders dan bij lipoedeem kunnen ook de voeten, tenen, handen of vingers opzwellen. Bij langdurig lymfoedeem kan het weefsel dikker en harder worden.
Klachten en oorzaken
Welke klachten kan lipoedeem geven?
Mogelijke klachten en verschijnselen zijn:
benen of armen die in verhouding tot de romp meer vet bevatten
pijn of gevoeligheid bij aanraking en druk
en zwaar of vermoeid gevoel
gemakkelijk blauwe plekken krijgen
minder kracht of moeite met bewegen
De klachten verschillen per persoon. De omvang van de benen of armen zegt niet alles over hoeveel last iemand heeft. Alleen een bepaalde lichaamsbouw is daarom niet voldoende om lipoedeem vast te stellen. Huidziekten
Hoe ontstaat lipoedeem?
De precieze oorzaak is niet bekend. Lipoedeem komt bijna uitsluitend voor bij vrouwen en kan binnen families voorkomen. Erfelijke aanleg en hormonale invloeden lijken een rol te spelen.
De klachten beginnen vaak tijdens of na de puberteit. Ze kunnen ook rond andere hormonale veranderingen ontstaan of duidelijker worden, bijvoorbeeld tijdens een zwangerschap of rond de overgang. Nederlands Dermatologie en Venereologie
Welke klachten kan lymfoedeem geven?
Mogelijke klachten en verschijnselen zijn:
zwelling van een arm, been of ander lichaamsdeel
een zwaar, moe of gespannen gevoel
kleding, schoenen of sieraden die strakker zitten
minder gemakkelijk kunnen bewegen
een dikkere of harder aanvoelende huid
Bij lymfoedeem is de kans op een huidinfectie, zoals wondroos, verhoogd. Zo’n infectie kan het lymfoedeem verder verergeren. Huidziekten
Hoe ontstaat lymfoedeem?
Er zijn twee hoofdvormen.
Primair lymfoedeem
Hierbij zijn de lymfevaten of lymfeklieren vanaf de aanleg niet goed ontwikkeld of werken ze onvoldoende. De zwelling kan al bij de geboorte aanwezig zijn, maar ook pas later in het leven ontstaan. Soms speelt erfelijkheid een rol.
Secundair lymfoedeem
Hierbij raakt het lymfestelsel later beschadigd of overbelast. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren na een operatie, bestraling, een ongeval of een infectie. Ook langdurige problemen met de aderen, ernstig overgewicht en weinig spieractiviteit kunnen bijdragen aan het ontstaan van chronisch oedeem. Nederlands Dermatologie en Venereologie
Niet iedere zwelling is lipoedeem of lymfoedeem. Ook andere aandoeningen of bepaalde medicijnen kunnen dikke benen of armen veroorzaken. Daarom is onderzoek naar de oorzaak belangrijk.
Onderzoek en diagnose
De specialist vraagt wanneer de klachten zijn begonnen, waar u last van heeft en of de klachten veranderen gedurende de dag. Ook bespreekt de arts eerdere aandoeningen, operaties, behandelingen en uw medicijngebruik. Vertel het als vergelijkbare klachten in uw familie voorkomen.
Daarna onderzoekt de arts de huid en het onderliggende weefsel. Daarbij wordt onder andere gekeken naar de verdeling van vet of vocht, verschillen tussen links en rechts, gevoeligheid en veranderingen van de huid. Soms wordt de omvang van de armen of benen gemeten.
Vertel ook wat de klachten betekenen voor bijvoorbeeld lopen, werken, sporten, slapen of het dragen van kleding. Deze informatie helpt bij het kiezen van een behandeling en het beoordelen van het resultaat.
Is aanvullend onderzoek nodig?
Lipoedeem kan meestal worden vastgesteld op basis van het gesprek en lichamelijk onderzoek. Er bestaat geen eenvoudige bloedtest waarmee lipoedeem op zichzelf wordt aangetoond. Soms is aanvullend onderzoek nodig om een andere of bijkomende aandoening te onderzoeken.
Bij een vermoeden van lymfoedeem onderzoekt de arts ook waardoor de zwelling ontstaat. Soms is een duplexonderzoek nodig: een echo waarmee de werking van de aderen wordt beoordeeld.
Bij twijfel over de lymfeafvoer kan een lymfescintigrafie worden overwogen. Met een kleine hoeveelheid radioactieve stof en een speciale camera wordt dan onderzocht hoe het lymfevocht wordt afgevoerd. Dit onderzoek is niet bij iedereen nodig en vindt plaats op een afdeling nucleaire geneeskunde.
Wanneer neemt u contact op met een arts?
Maak een afspraak met uw huisarts bij aanhoudende zwelling, pijnlijke vetophopingen of onverklaarde veranderingen aan uw armen of benen. Bent u al onder behandeling? Bespreek nieuwe of toenemende klachten met uw behandelaar.
Bel direct uw huisarts of de huisartsen-spoedpost als één been plotseling dikker, warmer en pijnlijk wordt. Dit kan bijvoorbeeld passen bij trombose. Schrijf deze klachten niet vanzelf toe aan bestaand lipoedeem of lymfoedeem.
Neem ook direct contact op bij een snel uitbreidende, warme, pijnlijke en rode of donker verkleurde huidplek. Dit kan wondroos zijn. U kunt daarbij koorts krijgen of zich ziek voelen, maar koorts is niet altijd aanwezig.
Behandeling en wat kunt u zelf doen
De behandeling hangt af van de oorzaak van uw klachten en van wat u in het dagelijks leven belemmert. Bij lipoedeem ligt de nadruk op het verminderen van klachten en het ondersteunen van bewegen en functioneren. Bij lymfoedeem is daarnaast het verminderen en onder controle houden van de vochtophoping belangrijk. Vaak worden verschillende behandelingen gecombineerd.
Uw specialist bespreekt welke behandeling voor u geschikt is, welke zorg bij Centrum Oosterwal mogelijk is en of begeleiding door een andere zorgverlener nodig is.
Compressietherapie: behandeling met druk
Bij compressietherapie wordt druk op een arm of been uitgeoefend. Dit kan bijvoorbeeld met zwachtels, therapeutische elastische kousen of een ander passend compressiehulpmiddel.
Bij lymfoedeem
Compressie helpt om vochtophoping te verminderen en het resultaat van de behandeling te behouden. Bij veel zwelling wordt vaak eerst gezwachteld. Wanneer de omvang voldoende is afgenomen, kunnen passende elastische kousen worden aangemeten. Niet iedereen heeft dezelfde behandeling of dezelfde druk nodig.
Bij lipoedeem
Compressie kan klachten zoals een zwaar of gespannen gevoel verminderen. Als er daarnaast vochtophoping aanwezig is, kan compressie ook daarbij helpen. De behandeling verwijdert het vetweefsel niet. Omdat het weefsel gevoelig kan zijn, is een goede pasvorm belangrijk.
Voor het aanmeten van therapeutische elastische kousen is TEKteam verbonden aan Centrum Oosterwal. Het aanmeten gebeurt op basis van een medisch voorschrift. U krijgt uitleg over het dragen en verzorgen van de kousen.
Bewegen en oefentherapie
Bewegen helpt om spierkracht, conditie en beweeglijkheid te behouden of te verbeteren. Bij lymfoedeem ondersteunt het gebruik van de spieren ook de afvoer van vocht.
Welke beweging geschikt is, hangt af van uw mogelijkheden en klachten. Denk bijvoorbeeld aan wandelen, fietsen, zwemmen of gerichte oefeningen. Een fysiotherapeut kan helpen om de belasting rustig op te bouwen en een passend beweegprogramma te maken.
Aanvullende oedeemtherapie bij lymfoedeem
Een huid- en oedeemtherapeut of oedeemfysiotherapeut kan u begeleiden bij onder andere compressie, oefeningen en het omgaan met de zwelling. Welke onderdelen nodig zijn, wordt afgestemd op uw situatie.
Soms wordt manuele lymfedrainage overwogen. Dit is een speciale massagetechniek die bedoeld is om de afvoer van lymfevocht te ondersteunen. Deze behandeling wordt niet standaard bij iedereen toegepast: de toegevoegde waarde moet zorgvuldig worden beoordeeld. Lymfedrainage is geen vervanging voor de andere onderdelen van de behandeling.
Aanvullende behandelmogelijkheden
Liposuctie bij lipoedeem
Bij aanhoudende klachten kan voor een geselecteerde groep patiënten worden besproken of liposuctie een mogelijkheid is. Hierbij wordt onderhuids vetweefsel weggezogen. Het is een gespecialiseerde behandeling die zorgvuldig moet worden afgewogen.
Een ingreep geeft geen garantie dat alle klachten verdwijnen. Er zijn ook risico’s, zoals bloedingen, infecties, onregelmatigheden van de huid en beschadiging van lymfevaten. Bespreek vooraf de verwachte voordelen, onzekerheden, risico’s en kosten.
Een ingreep bij ernstig lymfoedeem
Bij ernstig lymfoedeem dat onvoldoende reageert op andere behandelingen, kan verwijzing naar een gespecialiseerd lymfoedeemcentrum nodig zijn. Soms wordt een ingreep overwogen om overtollig weefsel te verwijderen. Hiervoor gelden specifieke voorwaarden. Ook na zo’n ingreep blijft compressie noodzakelijk.
Deze ingrepen zijn niet voor iedereen geschikt. Uw specialist bespreekt of verdere beoordeling zinvol is en waar deze zorg kan plaatsvinden.
Wat kunt u zelf doen?
Verzorg uw huid dagelijks.
Houd de huid schoon en droog de huidplooien en de ruimten tussen de tenen zorgvuldig. Verzorg een droge huid met een passende crème. Laat kloofjes, schimmel en smetplekken behandelen. Vooral bij lymfoedeem is het belangrijk om wondjes en huidinfecties zo veel mogelijk te voorkomen.
Gebruik compressie volgens de afspraken.
Draag voorgeschreven kousen of andere hulpmiddelen zoals met u is afgesproken. Laat het beoordelen als een kous knelt, pijn veroorzaakt of de huid beschadigt. Lukt het aan- of uittrekken niet goed? Vraag naar uitleg, een hulpmiddel of ondersteuning.
Wissel rust en beweging af.
Probeer langdurig stilzitten of stilstaan te onderbreken. Bouw activiteiten rustig op en bespreek het als bewegen moeilijker wordt. Het doel is een manier van bewegen te vinden die u kunt volhouden.
Besteed aandacht aan voeding en gewicht.
Een gezond en gevarieerd voedingspatroon ondersteunt uw gezondheid. Bij bijkomend overgewicht kan begeleiding door een diëtist helpen. Lipoedeem is niet hetzelfde als overgewicht en verdwijnt niet vanzelf door afvallen. Gewichtsverlies kan bij overgewicht wel bijdragen aan minder belasting en een betere algemene gezondheid.
Pijn en invloed op uw dagelijks leven
Lipoedeem en lymfoedeem kunnen invloed hebben op bewegen, werken, zelfvertrouwen en sociale contacten. Bespreek deze gevolgen met uw behandelaar. Zo nodig kan aanvullende begeleiding worden ingezet.
Heeft u pijn? Laat ook de oorzaak daarvan beoordelen. Niet alle pijn bij iemand met lymfoedeem komt door de vochtophoping zelf. Uw arts bespreekt welke behandeling of pijnstilling passend is.
Na een behandeling
Ook wanneer uw klachten verminderen, kan langdurige zelfzorg of begeleiding nodig blijven. Bij controles wordt besproken hoe het gaat en of de behandeling nog aansluit bij uw klachten. Soms worden opnieuw metingen gedaan of moeten compressiehulpmiddelen worden aangepast.
Krijgt u meer zwelling of andere klachten? Neem dan contact op met uw behandelaar. Een verandering kan aanleiding zijn om de oorzaak opnieuw te onderzoeken of de behandeling bij te stellen.
Heeft u na een behandeling bij Centrum Oosterwal een complicatie of een medisch probleem dat met de behandeling kan samenhangen? Bel dan naar 072 515 77 44, ook buiten kantoortijden. Gebruik hiervoor geen algemeen contactformulier of e-mailadres. Bel bij een levensbedreigende situatie 112
Veelgestelde vragen lipoedeem en lymfoedeem
Is lipoedeem hetzelfde als overgewicht?
Nee. Lipoedeem is een aandoening met een kenmerkende vetverdeling en klachten. Overgewicht kan daarnaast voorkomen. Daarom kijkt de arts niet alleen naar uw gewicht, maar ook naar uw klachten, lichaamsverhoudingen en lichamelijk functioneren.
Kan ik lipoedeem en lymfoedeem tegelijk hebben?
Ja. Bij iemand met lipoedeem kan daarnaast lymfoedeem voorkomen. De behandeling wordt dan op beide aandoeningen afgestemd. Vochtophoping bij lipoedeem betekent niet automatisch dat er lymfoedeem is; ook andere oorzaken, zoals problemen met de aderen, moeten worden beoordeeld
Kunnen lipoedeem en lymfoedeem genezen?
Er is geen behandeling die lipoedeem bij iedereen definitief laat verdwijnen. De behandeling richt zich op het verminderen van klachten en het verbeteren van het dagelijks functioneren.
Lymfoedeem is meestal een blijvende aandoening. Met behandeling kan de zwelling vaak worden verminderd en onder controle worden gehouden. Daarvoor blijft doorgaans aandacht voor compressie, bewegen en huidzorg nodig.
Moet ik altijd elastische kousen blijven dragen?
Bij lymfoedeem is compressie meestal langdurig en vaak levenslang nodig. Bij lipoedeem hangt het gebruik af van uw klachten, eventuele bijkomende vochtophoping en het effect van de kousen. Bespreek met uw behandelaar wanneer en hoelang u ze draagt
Word ik tijdens mijn eerste afspraak meteen behandeld?
Dat is niet altijd mogelijk. Eerst moet duidelijk zijn wat de oorzaak van uw klachten is en welke behandeling geschikt is. Of een behandeling of het aanmeten van kousen direct kan plaatsvinden, hangt onder andere af van het onderzoek, de voorbereiding en het soort afspraak.
Heb ik een verwijzing nodig?
Voor vergoeding van medisch-specialistische zorg heeft u een geldige verwijzing nodig. Meestal krijgt u deze van uw huisarts. Een verwijzing betekent niet automatisch dat alle kosten worden vergoed. Dit hangt ook af van de zorg die u krijgt, uw zorgverzekering en uw eigen risico.
Worden de behandelingen en elastische kousen vergoed?
Dat verschilt per behandeling, hulpmiddel en zorgverzekering. Voor bijvoorbeeld fysiotherapie en elastische kousen gelden eigen voorwaarden. Controleer daarom vooraf welke vergoeding voor uw situatie geldt.
Liposuctie bij lipoedeem wordt volgens de geraadpleegde beoordeling van Zorginstituut Nederland niet vergoed vanuit de basisverzekering. Bespreek de kosten daarom altijd voordat u een behandeling laat uitvoeren
