Open been

Een open been is een wond aan het onderbeen die niet goed geneest. De wond kan klein beginnen, bijvoorbeeld nadat u zich heeft gestoten, maar kan daarna groter worden of langere tijd open blijven.

Bij een normaal genezende wond herstelt de huid vanzelf. Bij een open been wordt dit herstel belemmerd. Dat komt meestal doordat de bloedsomloop in het been niet goed werkt.

De meest voorkomende oorzaak is een probleem met de aderen. Aderen voeren het bloed vanuit de benen terug naar het hart. In deze aderen zitten kleppen die ervoor zorgen dat het bloed niet terugzakt. Als deze kleppen niet goed werken, blijft er meer bloed en vocht in het onderbeen achter. Hierdoor neemt de druk in de aderen toe en wordt de huid kwetsbaarder. Een wond kan dan moeilijker genezen.

Een open been dat door deze problemen met de aderen ontstaat, heet een ulcus cruris venosum.

Is ieder open been hetzelfde?

Nee. Een slecht genezende wond aan het been kan verschillende oorzaken hebben.

Naast problemen met de aderen kan een wond bijvoorbeeld samenhangen met:

• vernauwing van de slagaderen

• diabetes

• druk of beschadiging van de huid

• een ontstekingsziekte

• een andere huidaandoening

• in zeldzamere gevallen huidkanker

Soms spelen meerdere oorzaken tegelijk een rol.

Het is daarom belangrijk om niet alleen de wond te behandelen, maar ook te onderzoeken waarom de wond niet geneest.

Het achterhalen van de oorzaak is een belangrijk onderdeel van het onderzoek.

Bij Centrum Oosterwal wordt een patiënt met een open been eerst beoordeeld door een fleboloog of een dermatoloog met expertise in aandoeningen van de aderen. Indien nodig kan een andere specialist, zoals een vaatchirurg, bij de diagnostiek of behandeling worden betrokken.

De arts vraagt onder andere:

• hoelang de wond bestaat

• hoe de wond is ontstaan

• of u eerder een open been heeft gehad

• of u spataderen heeft of heeft gehad

• of u eerder trombose heeft gehad

• hoeveel pijn u heeft

• of uw benen dik worden

• of u diabetes of andere aandoeningen heeft

• welke medicijnen u gebruikt

Daarna worden de wond, huid, bloedvaten en zwelling van het been onderzocht.

Duplexonderzoek

Een duplexonderzoek is een echo-onderzoek van de bloedvaten.

Met geluidsgolven kan de specialist onder andere bekijken:

• hoe het bloed door de aderen stroomt

• of de kleppen in de aderen goed sluiten

• of bloed terugstroomt

• waar spataderen vandaan komen

• hoe de diepere aderen functioneren

Het onderzoek doet normaal gesproken geen pijn.

Onderzoek van de slagaderen

Voordat stevige compressietherapie wordt toegepast, is het belangrijk om te beoordelen of voldoende bloed via de slagaderen naar het been stroomt.

Daarvoor kan bijvoorbeeld een enkel-armindex worden gemeten. Hierbij wordt de bloeddruk bij de enkel vergeleken met de bloeddruk bij de arm.

Als de bloedtoevoer verminderd is, kan aanvullend vaatonderzoek of beoordeling door een vaatchirurg nodig zijn. De arts bepaalt dan ook of compressietherapie mogelijk is en welke druk veilig gebruikt kan worden.

Is aanvullend onderzoek nodig?

Dat hangt af van uw wond en de vermoedelijke oorzaak.

Soms is bijvoorbeeld bloedonderzoek nodig, onder andere wanneer er aanwijzingen zijn voor diabetes of een andere aandoening die invloed kan hebben op wondgenezing.

Is een huidbiopt nodig?

Niet bij ieder open been.

Een wond die er anders uitziet dan verwacht, op een ongebruikelijke plaats zit of ondanks een passende behandeling niet geneest, kan aanleiding zijn voor aanvullend onderzoek.

Soms neemt de dermatoloog een klein stukje huid uit de wond of wondrand. Dit heet een huidbiopt. Het weefsel wordt vervolgens onder de microscoop onderzocht, bijvoorbeeld om een andere huidaandoening of huidkanker uit te sluiten.

Wanneer neemt u direct contact op?

Neem dezelfde dag contact op met uw behandelaar, huisarts of huisartsen-spoedpost wanneer:

• de huid rond de wond duidelijk roder of warmer wordt

• de pijn duidelijk toeneemt

• u zich ziek voelt of koorts krijgt

• een nieuwe zwachtel veel pijn veroorzaakt en dit niet vermindert

• uw voet of tenen koud, bleek of blauw worden

Heeft u plotseling pijn op de borst, ernstige benauwdheid of een andere levensbedreigende situatie? Bel 112.

Behandelingen en wat kunt u zelf doen?

De behandeling hangt af van de oorzaak van het open been.

Bij een veneus open been zijn het verminderen van de verhoogde druk in de aderen en het behandelen van de wond de belangrijkste onderdelen. Vaak gebeurt dit met een combinatie van compressietherapie, wondzorg, bewegen en – wanneer dit nodig is – behandeling van de onderliggende spataderen.

Bij een open been door onvoldoende slagaderlijke doorbloeding of een andere oorzaak is een andere behandeling nodig.

Compressietherapie

Bij een veneus open been is compressietherapie meestal de basis van de behandeling.

Compressie betekent dat van buitenaf druk op het been wordt gegeven. Dit gebeurt bijvoorbeeld met speciale zwachtels.

De druk helpt om:

• vocht uit het been te verminderen

• het bloed beter richting het hart af te voeren

• de druk in de aderen te verlagen

• de omstandigheden voor wondgenezing te verbeteren

De term ambulante compressietherapie betekent dat bewegen onderdeel is van de behandeling. Door tijdens het lopen de kuitspieren te gebruiken, werken de zwachtels en de kuitspierpomp samen om het bloed naar boven te helpen.

Bij ons wordt compressietherapie toegepast bij de behandeling van open benen.

Compressie is niet voor iedere patiënt automatisch geschikt.

Als de slagaderen onvoldoende bloed naar het been brengen, kan stevige compressie de bloedtoevoer verder verminderen. Daarom moet de circulatie worden beoordeeld voordat de behandeling wordt gestart of aangepast.

Breng daarom niet zelf een strak drukverband aan als niet duidelijk is waardoor uw wond is ontstaan.

Wondbehandeling

Naast de behandeling van de bloedafvoer wordt de wond zelf verzorgd.

De wond wordt beoordeeld en zo nodig gereinigd. Daarna wordt een wondbedekker gekozen die past bij bijvoorbeeld:

• de hoeveelheid wondvocht

• de toestand van de wondbodem

• de huid rond de wond

• pijn

• mogelijke allergieën

• hoe vaak het verband moet worden vervangen

Er is niet één wondverband dat voor iedere open wond het beste is. De wondbedekker wordt daarom aangepast aan de toestand van de wond. Een niet-klevende wondbedekker heeft vaak de voorkeur.

Bij Centrum Oosterwal wordt de wondzorg uitgevoerd binnen de behandeling van het open been.

Zijn antibiotica nodig?

Niet standaard.

Een open wond bevat vaak bacteriën zonder dat er sprake is van een infectie waarvoor antibiotica nodig zijn. Antibiotica worden daarom niet routinematig gegeven bij ieder open been.

Bij duidelijke tekenen van een infectie kan de arts beoordelen of behandeling met antibiotica nodig is.

Behandeling van spataderen

Wanneer niet goed werkende oppervlakkige aderen of spataderen bijdragen aan het open been, kan behandeling van deze aderen onderdeel zijn van het behandelplan.

Afhankelijk van de situatie zijn verschillende spataderbehandelingen mogelijk. De specialist bepaalt eerst met onderzoek welke aderen niet goed functioneren en welke behandeling passend is.

Het behandelen van de onderliggende veneuze insufficiëntie kan helpen om de kans op een nieuw open been te verkleinen.

Centrum Oosterwal biedt verschillende onderzoeken en behandelingen voor spataderen. De specialist bespreekt welke behandeling in uw situatie mogelijk is.

Wat gebeurt er als de slagaderen onvoldoende werken?

Wanneer het open been samenhangt met een onvoldoende bloedtoevoer door de slagaderen, is eerst verder vaatonderzoek nodig.

Soms is behandeling door een vaatchirurg nodig om de bloedtoevoer te verbeteren. Dit kan bijvoorbeeld met een behandeling van een vernauwd bloedvat.

De behandeling verschilt daarmee wezenlijk van de behandeling van een veneus open been.

Therapeutische elastische kousen na genezing

Wanneer een veneus open been is genezen, blijft de oorzaak van de verhoogde druk in de aderen vaak bestaan.

Daarom is het meestal belangrijk om daarna een therapeutische elastische kous te dragen. De kous helpt voorkomen dat opnieuw veel vocht in het been komt en verkleint daarmee de kans op een nieuw open been.

Voor therapeutische elastische kousen werkt Centrum Oosterwal samen met TEKteam. Welke kous en welke druk nodig zijn, wordt bepaald op basis van het medisch advies.

• Lees meer over therapeutische elastische kousen en TEKteam