Onze website is vernieuwd. Zo vindt u nog makkelijker informatie over onze zorg, behandelingen, locaties en het maken van een afspraak.
Er bestaan verschillende soorten huidkanker. De drie belangrijkste vormen zijn:
basaalcelcarcinoom
plaveiselcelcarcinoom
melanoom
Ze ontstaan uit verschillende cellen in de huid en gedragen zich daardoor niet hetzelfde.
Het basaalcelcarcinoom, afgekort BCC, is de meest voorkomende vorm van huidkanker.
Een basaalcelcarcinoom groeit meestal langzaam. Het kan steeds verder in de omliggende huid en onderliggende weefsels groeien, maar zaait vrijwel nooit uit naar andere delen van het lichaam. Het is daarom meestal goed te behandelen.
Een basaalcelcarcinoom kan eruitzien als:
een glanzend huidkleurig of roze bultje
een plekje met kleine bloedvaatjes
een wondje dat steeds opnieuw open gaat of niet geneest
een rode of schilferende plek die langzaam groter wordt
Basaalcelcarcinomen komen vaak voor op delen van de huid die veel zon hebben gehad, bijvoorbeeld in het gezicht, op de oren, hals of hoofdhuid.
Het plaveiselcelcarcinoom, afgekort PCC, ontstaat in de bovenste laag van de huid.
Deze vorm kan verder de huid en omliggende weefsels ingroeien. Bij een klein deel van de patiënten kan een plaveiselcelcarcinoom uitzaaien, meestal eerst naar nabijgelegen lymfeklieren. Tijdige herkenning en behandeling zijn daarom belangrijk.
Een plaveiselcelcarcinoom kan eruitzien als:
een huidkleurig of rood bultje
een harde of ruwe plek
een plek met een korst of veel schilfers
een snelgroeiende verdikking
een wond die niet geneest
De plek kan gevoelig of pijnlijk zijn, maar dat hoeft niet.
Plaveiselcelcarcinomen ontstaan vaak op huid die veel aan de zon is blootgesteld, bijvoorbeeld op het gezicht, de oren, lippen, kale hoofdhuid, onderarmen en handruggen.
Een melanoom is huidkanker die ontstaat uit pigmentcellen, ook wel melanocyten genoemd.
Een melanoom kan ontstaan in een bestaande moedervlek, maar ontstaat vaak als een nieuwe plek op de huid. Het is dus niet zo dat een melanoom altijd uit een moedervlek ontstaat.
Een melanoom kan doorgroeien naar diepere lagen van de huid en uitzaaien naar lymfeklieren en andere organen. Daarom is vroege herkenning belangrijk. Hoe dunner het melanoom op het moment dat het wordt verwijderd, hoe gunstiger de vooruitzichten meestal zijn.
Een melanoom kan opvallen doordat:
een nieuwe bruine, zwarte, rode of anders gekleurde plek ontstaat
een bestaande moedervlek verandert
een plek groter of dikker wordt
de vorm onregelmatig wordt
er verschillende kleuren in één plek ontstaan
een plek gaat bloeden of pijn doet
één moedervlek duidelijk anders is dan de andere moedervlekken. Dit wordt ook wel het lelijke-eendje-teken genoemd
Een melanoom hoeft niet altijd donkerbruin of zwart te zijn. Er bestaan ook melanomen met weinig of geen zichtbaar pigment.
Nee.
Actinische keratosen zijn ruwe of schilferende plekken die ontstaan door langdurige schade door uv-straling. Ze worden beschouwd als een mogelijke voorloper van huidkanker, vooral van het plaveiselcelcarcinoom.
Actinische keratosen zijn dus niet hetzelfde als huidkanker, maar ze laten wel zien dat de huid door de zon is beschadigd. Daarom kunnen onderzoek en behandeling nodig zijn.
Huidkanker kan er heel verschillend uitzien.
Laat een plek beoordelen wanneer u bijvoorbeeld merkt dat deze:
nieuw is en blijft groeien
duidelijk verandert
anders is dan andere plekken op uw huid
steeds opnieuw een korst krijgt
niet goed geneest
zonder duidelijke reden bloedt
harder of dikker wordt
ruw of schilferend blijft
pijnlijk of gevoelig wordt
Ook een eczeemachtige plek die langere tijd blijft bestaan en niet reageert zoals verwacht, kan reden zijn om de huid te laten beoordelen.
Niet ieder vreemd plekje is huidkanker. Veel huidafwijkingen zijn goedaardig. Alleen onderzoek door een arts kan duidelijk maken wat een afwijking waarschijnlijk is.
Laat een moedervlek beoordelen wanneer:
een nieuwe opvallende moedervlek ontstaat
een bestaande moedervlek groter wordt
de vorm verandert
de kleur verandert of meerdere kleuren ontstaan
de plek duidelijk anders is dan uw andere moedervlekken
de moedervlek gaat bloeden
er pijn of andere nieuwe klachten ontstaan
Wacht bij een verdachte of duidelijk veranderende moedervlek niet tot uw volgende algemene huidcontrole.
De belangrijkste vermijdbare risicofactor voor de veelvoorkomende vormen van huidkanker is uv-straling.
Uv-straling komt van:
de zon
de zonnebank
Zowel de totale hoeveelheid uv-straling die uw huid tijdens uw leven krijgt als zonverbrandingen spelen een rol. Zonverbranding op jonge leeftijd verhoogt het risico op huidkanker op latere leeftijd.
De kans op huidkanker kan onder andere groter zijn wanneer:
u een lichte huid heeft en gemakkelijk verbrandt
u in uw leven veel uv-straling heeft gehad
u vaak door de zon bent verbrand
u een zonnebank heeft gebruikt
u veel buiten werkt of heeft gewerkt
u eerder huidkanker heeft gehad
uw huid duidelijk door de zon is beschadigd
u veel of atypische moedervlekken heeft
melanoom in uw familie voorkomt
u medicijnen gebruikt die het afweersysteem onderdrukken
uw afweersysteem om een andere reden minder goed functioneert
Voor een plaveiselcelcarcinoom kunnen daarnaast langdurig bestaande wonden, bepaalde littekens en chronische ontsteking van de huid het risico verhogen.
Een verhoogd risico betekent niet dat u automatisch huidkanker krijgt.
De meeste huidkanker ontstaat niet door één erfelijke afwijking.
Er bestaan wel zeldzame erfelijke aandoeningen die de kans op huidkanker sterk verhogen. Ook kan melanoom vaker binnen een familie voorkomen. Hoe belangrijk familiegeschiedenis is, hangt onder andere af van het aantal familieleden met melanoom, hun onderlinge verwantschap en de leeftijd waarop de ziekte ontstond.
De dermatoloog kan beoordelen of verder onderzoek of erfelijkheidsadvies nodig is.
De dermatoloog bespreekt eerst wat u aan uw huid heeft opgemerkt en bekijkt de verdachte plek.
Vertel bijvoorbeeld:
hoelang de plek bestaat
of de plek groter wordt
of kleur of vorm verandert
of de plek bloedt
of u pijn, jeuk of gevoeligheid heeft
of u eerder huidkanker heeft gehad
of huidkanker of melanoom in uw familie voorkomt
of u medicijnen gebruikt die uw afweer onderdrukken
Zo nodig bekijkt de dermatoloog ook de rest van uw huid.
De dermatoloog kan een dermatoscoop gebruiken.
Dit is een vergrootinstrument met speciale verlichting waarmee structuren in de bovenste lagen van de huid beter zichtbaar worden.
Dermatoscopie helpt bijvoorbeeld bij de beoordeling van moedervlekken, melanomen en basaalcelcarcinomen. Voor het basaalcelcarcinoom is dermatoscopie ook onderdeel van de actuele diagnostische richtlijn.
Met alleen een dermatoscoop kan echter niet in iedere situatie met volledige zekerheid worden vastgesteld om welke afwijking het gaat.
Nee. Dit verschilt per verdachte huidafwijking.
Bij een verdenking op een basaalcelcarcinoom kan de dermatoloog de diagnose soms al voldoende betrouwbaar stellen aan de hand van het uiterlijk en dermatoscopie. Een biopt kan nodig zijn wanneer er twijfel bestaat of wanneer het groeitype belangrijk is voor de keuze van de behandeling.
Bij een verdenking op een plaveiselcelcarcinoom wordt vaak eerst een representatief stukje huid weggenomen voor onderzoek. Dit heet een huidbiopt.
Bij verdenking op een melanoom is de aanpak anders.
Als een moedervlek of pigmentplek verdacht is voor een melanoom, wordt de afwijking in principe in zijn geheel verwijderd met een smalle rand normale huid. Dit heet een diagnostische excisie.
De patholoog onderzoekt daarna het volledige verwijderde weefsel onder de microscoop.
Een gedeeltelijk biopt is bij een verdachte pigmentplek dus niet de standaardroute. In bijzondere situaties kan de specialist hiervan afwijken.
De patholoog bekijkt het verwijderde weefsel onder de microscoop.
Daarmee kan onder andere worden vastgesteld:
om welk type huidafwijking het gaat
of er daadwerkelijk sprake is van huidkanker
welk groeitype aanwezig is
hoe diep of uitgebreid een tumor groeit
of de tumor volledig is verwijderd
Bij een melanoom wordt onder andere de Breslow-dikte bepaald. Dit is de dikte van het melanoom in de huid en is belangrijk voor de keuze van de vervolgbehandeling. Ook andere kenmerken, zoals ulceratie, kunnen daarbij een rol spelen.
Nee.
Bij de meeste vroeg ontdekte huidkankers is uitgebreide beeldvorming niet nodig.
Bij een melanoom met bepaalde kenmerken kan onderzoek van de schildwachtklier worden besproken. Dit is de eerste lymfeklier waarnaar tumorcellen zich zouden kunnen verspreiden.
Bij een plaveiselcelcarcinoom hangt aanvullend onderzoek af van het risicoprofiel van de tumor. Bij hoog-risico huidkanker kan onderzoek van lymfeklieren of aanvullende beeldvorming nodig zijn.
Maak op korte termijn een afspraak met uw huisarts wanneer:
u een nieuwe huidafwijking ziet die blijft groeien
een wondje na enkele weken niet geneest
een plek regelmatig bloedt zonder duidelijke oorzaak
een huidafwijking snel groter of dikker wordt
een moedervlek duidelijk verandert
er een nieuwe opvallende pigmentplek ontstaat
één moedervlek duidelijk afwijkt van uw andere moedervlekken
Uw huisarts beoordeelt de plek en verwijst u zo nodig naar een dermatoloog.
Bent u al behandeld voor huidkanker en ziet u een nieuwe afwijking bij of rond het litteken, of merkt u een nieuwe zwelling van een lymfeklier? Neem dan eerder contact op met uw behandelaar en wacht niet automatisch tot een geplande controle.
De behandeling hangt af van het type huidkanker.
Daarnaast zijn onder andere belangrijk:
de plaats van de tumor
de grootte
het groeitype
hoe diep de tumor groeit
of de tumor eerder behandeld is
de uitslag van het pathologisch onderzoek
uw gezondheid
uw persoonlijke situatie en voorkeuren
Niet iedere vorm van huidkanker kan of moet daarom op dezelfde manier worden behandeld.
Een veelgebruikte behandeling is excisie.
Daarbij verwijdert de arts de huidkanker met een randje omliggende huid. De ingreep gebeurt meestal onder plaatselijke verdoving. Het verwijderde weefsel wordt daarna onderzocht door de patholoog.
Centrum Oosterwal voert excisies van onder andere basaalcelcarcinomen en plaveiselcelcarcinomen uit. Ook verdachte moedervlekken kunnen met een diagnostische excisie worden verwijderd.
Welke behandeling voor een basaalcelcarcinoom het beste is, hangt onder andere af van het groeitype, de grootte en de plaats.
Bij bepaalde oppervlakkige en laag-risico basaalcelcarcinomen kunnen de volgende behandelingen worden overwogen, zoals:
imiquimodcrème
5-fluoro-uracilcrème
fotodynamische therapie
in geselecteerde situaties cryotherapie of een andere lokale behandeling
Deze behandelingen zijn niet geschikt voor ieder basaalcelcarcinoom.
Fotodynamische therapie, afgekort PDT, kan worden toegepast bij bepaalde oppervlakkig groeiende basaalcelcarcinomen.
Eerst wordt een middel op de huid aangebracht dat afwijkende cellen gevoelig maakt voor licht. Daarna wordt de plek belicht. Hierdoor worden de afwijkende cellen beschadigd.
Centrum Oosterwal biedt fotodynamische therapie aan voor onder andere bepaalde oppervlakkige basaalcelcarcinomen en actinische keratosen.
PDT is niet voor iedere vorm van huidkanker geschikt. De dermatoloog bepaalt of deze behandeling medisch passend is.
Link: Lees meer over fotodynamische therapie
Bij bepaalde laag-risico basaalcelcarcinomen kan behandeling met een crème worden overwogen.
Een voorbeeld is imiquimod. Dit middel stimuleert plaatselijk het afweersysteem in de huid.
Een ander middel is 5-fluoro-uracil, afgekort 5-FU. Dit remt de groei van afwijkende cellen.
De actuele richtlijn beschrijft deze middelen alleen voor geselecteerde laag-risico basaalcelcarcinomen. Een crème is dus geen algemene behandeling voor iedere vorm van huidkanker.
Bij bepaalde huidkankers is het belangrijk om zoveel mogelijk gezonde huid te sparen en tegelijkertijd zeer nauwkeurig te controleren of alle tumorcellen verwijderd zijn.
Hiervoor kan micrografisch gecontroleerde chirurgie, waaronder Mohs-chirurgie, worden gebruikt.
Bij een basaalcelcarcinoom wordt deze techniek vooral overwogen bij bepaalde hoog-risico tumoren in het gezicht, teruggekeerde tumoren of tumoren op plaatsen waar behoud van gezond weefsel extra belangrijk is.
Ook bij bepaalde plaveiselcelcarcinomen kan micrografisch gecontroleerde chirurgie passend zijn.
Niet iedere patiënt komt hiervoor in aanmerking. Wanneer gespecialiseerde behandeling nodig is, bespreekt de dermatoloog waar deze kan plaatsvinden.
Bij een plaveiselcelcarcinoom is operatieve verwijdering de behandeling van eerste keuze wanneer de tumor goed operatief verwijderd kan worden.
De patholoog onderzoekt daarna onder andere:
of de tumor volledig is verwijderd
hoe diep de tumor groeit
hoe de tumorcellen eruitzien
of er kenmerken zijn die het risico op terugkeer of uitzaaiingen verhogen
Bij een hoog-risico plaveiselcelcarcinoom kan aanvullende beoordeling door een multidisciplinair team of een gespecialiseerd centrum nodig zijn.
Soms wordt radiotherapie overwogen wanneer een operatie niet mogelijk of niet wenselijk is. Bij uitgebreid of uitgezaaid plaveiselcelcarcinoom bestaan daarnaast gespecialiseerde medicamenteuze behandelingen. Deze zorg vindt plaats binnen een daarvoor geschikt oncologisch behandeltraject.
Een verdachte plek wordt eerst in zijn geheel verwijderd voor de diagnose.
Als uit het onderzoek van de patholoog blijkt dat het om een melanoom gaat, volgt meestal een tweede operatie. Daarbij wordt extra huid rond het litteken verwijderd. Dit heet een therapeutische re-excisie.
Hoeveel huid wordt verwijderd, hangt onder andere af van de dikte van het melanoom.
Afhankelijk van de dikte, ulceratie en andere kenmerken kan aanvullend onderzoek naar de schildwachtklier worden besproken.
Wanneer een melanoom is uitgezaaid of een hoger stadium heeft, kan gespecialiseerde oncologische behandeling nodig zijn. Mogelijke behandelingen zijn bijvoorbeeld immunotherapie of doelgerichte therapie. Deze behandeling wordt uitgevoerd door een gespecialiseerd oncologisch team.
Dat verschilt per patiënt.
De controles worden bepaald door:
het type huidkanker
het risico dat de tumor terugkomt
het risico op uitzaaiingen
het aantal eerdere huidkankers
eventuele verminderde afweer
het stadium van de ziekte
Na een laag-risico basaalcelcarcinoom is langdurige controle door een dermatoloog bijvoorbeeld niet automatisch nodig. Bij hoog-risico basaalcelcarcinomen kan controle wel worden geadviseerd.
Bij een plaveiselcelcarcinoom wordt de controle afgestemd op de risicoklasse van de tumor. De actuele richtlijn gebruikt verschillende controleschema's voor laag, intermediair en hoog risico.
Ook na een melanoom is de controle afhankelijk van het stadium. Bij zeer vroege melanomen kan beperkte nacontrole voldoende zijn; bij hogere stadia zijn langere en frequentere controles nodig.
Uw dermatoloog vertelt welk controleschema voor u geldt.
Controleer uw huid regelmatig.
Leer uw eigen huid kennen. Let vooral op nieuwe plekken en op plekken die groeien, veranderen, niet genezen of zonder duidelijke reden bloeden.
Bekijk ook plekken die u niet gemakkelijk ziet.
Denk bijvoorbeeld aan uw rug, achterzijde van de benen, oren en hoofdhuid. Gebruik een spiegel of vraag iemand om mee te kijken.
Bescherm uw huid tegen uv-straling.
Gebruik kleding, schaduw en een zonnebrandmiddel van minimaal SPF 30 op huid die niet bedekt is. Breng zonnebrand royaal aan en herhaal dit wanneer u langere tijd buiten bent.
Voorkom zonnebrand.
Iedere zonverbranding betekent extra schade aan de huid. Bescherm vooral kinderen goed tegen de zon.
Gebruik geen zonnebank.
Uv-straling van zonnebanken verhoogt het risico op huidkanker. De NVDV raadt het gebruik van zonnebanken voor bruining af.
Heeft u eerder huidkanker gehad?
Blijf ook daarna uw huid controleren. Wie eenmaal huidkanker heeft gehad, heeft een grotere kans om later opnieuw huidkanker te krijgen.
De nazorg verschilt per ingreep en per plaats op het lichaam.
U krijgt daarom persoonlijke instructies over bijvoorbeeld:
wondverzorging
douchen
sporten
hechtingen
controle van de wond
wanneer u contact moet opnemen
Volg de instructies die u bij uw eigen behandeling krijgt. Algemene wondinstructies horen op de behandelpagina en in de actuele afspraak- of nazorginformatie en worden daarom niet op deze aandoeningenpagina gedupliceerd.
Heeft u na een behandeling bij Centrum Oosterwal een medisch probleem dat mogelijk samenhangt met de behandeling? Gebruik dan de complicatieroute die u heeft ontvangen. Het algemene nummer van Centrum Oosterwal is 072 515 77 44.
Ja.
Huidkanker kan bij ieder huidtype voorkomen. Mensen met een lichte huid hebben een grotere kans op veel vormen van door uv-straling veroorzaakte huidkanker, maar een donkere huid sluit huidkanker niet uit.
Ook bij een donkere huid moet een nieuwe, groeiende, veranderende of niet-genezende plek worden beoordeeld.
De drie belangrijkste vormen zijn:
basaalcelcarcinoom;
plaveiselcelcarcinoom;
melanoom.
Het basaalcelcarcinoom komt het meest voor.
Nee. De verschillende soorten huidkanker gedragen zich heel verschillend.
Een basaalcelcarcinoom zaait vrijwel nooit uit, maar kan wel steeds verder in de omliggende huid groeien.
Een plaveiselcelcarcinoom kan in een klein deel van de gevallen uitzaaien.
Een melanoom kan uitzaaien en vraagt daarom snelle en zorgvuldige diagnostiek en behandeling.
Dat kunt u niet altijd zelf beoordelen.
Laat een plek nakijken als deze nieuw is en blijft groeien, duidelijk verandert, niet geneest, regelmatig bloedt of opvallend anders is dan andere plekken op uw huid.
Ook een veranderende moedervlek moet worden beoordeeld.
Nee.
De meeste veranderende of afwijkende moedervlekken blijken geen melanoom te zijn. Verandering is wel een reden om de plek door een arts te laten beoordelen.
Bij een verdenking op melanoom wordt de plek in principe in zijn geheel verwijderd voor microscopisch onderzoek.
Nee.
Een melanoom kan ontstaan in een bestaande moedervlek, maar ontstaat vaak als een nieuwe afwijking op huid waar eerder geen moedervlek zat.
Let daarom niet alleen op bestaande moedervlekken, maar ook op nieuwe opvallende plekken.
Nee.
Er bestaan veel andere oorzaken voor een slecht genezend wondje.
Een wondje of korstje dat steeds terugkomt of na enkele weken niet geneest, moet wel worden beoordeeld. Dit kan bijvoorbeeld passen bij een basaalcelcarcinoom of plaveiselcelcarcinoom.
Ga daar niet van uit.
Een vastgestelde huidkanker vraagt altijd een medisch behandel- of controleplan. Basaalcelcarcinomen blijven bijvoorbeeld groeien wanneer zij niet worden behandeld. Een plaveiselcelcarcinoom en melanoom kunnen bovendien doorgroeien en uitzaaien.
In bijzondere situaties kan een arts na gezamenlijke afweging kiezen voor afwachten in plaats van behandelen, bijvoorbeeld vanwege de algemene gezondheid of belasting van een behandeling. Doe dit nooit op eigen initiatief.
Nee.
Actinische keratose is zonbeschadiging en wordt beschouwd als een mogelijke voorloper van huidkanker, vooral van het plaveiselcelcarcinoom.
Ja.
Een behandelde huidkanker kan soms op dezelfde plaats terugkomen. Daarnaast heeft iemand die eerder huidkanker heeft gehad een grotere kans om later op een andere plaats een nieuwe huidkanker te krijgen.
Daarom blijven zelfcontrole en goede bescherming tegen uv-straling belangrijk.
Nee.
Het controleschema verschilt sterk per soort huidkanker en risicoprofiel.
Bij sommige laag-risico huidkankers is na behandeling weinig of geen langdurige specialistische controle nodig. Bij andere huidkankers zijn controles gedurende meerdere jaren noodzakelijk.
Uw behandelaar vertelt welk schema voor u geldt.
Meestal niet rechtstreeks.
Bij sommige families komt melanoom wel vaker voor en er bestaan zeldzame erfelijke aandoeningen waarbij de kans op huidkanker verhoogd is.
Wanneer meerdere familieleden melanoom hebben gehad of huidkanker op opvallend jonge leeftijd voorkomt, kan uw arts beoordelen of verdere beoordeling nodig is.
Niet iedere huidkanker is te voorkomen.
U kunt uw risico wel verkleinen door uw huid tegen overmatige uv-straling te beschermen, zonnebrand te voorkomen en geen zonnebank te gebruiken.
Regelmatige zelfcontrole voorkomt huidkanker niet, maar kan helpen om verdachte plekken eerder op te merken.
Dat is niet altijd mogelijk.
De dermatoloog beoordeelt eerst de huidafwijking. Soms kan een afwijking tijdens dezelfde afspraak worden verwijderd, maar dit hangt af van het type afwijking, de plaats, de grootte, de benodigde diagnostiek en de beschikbare behandelruimte.
Bij een verdachte plek kan eerst een biopt of diagnostische excisie nodig zijn. Daarna bepaalt de uitslag van het pathologisch onderzoek welke vervolgstap nodig is.
Centrum Oosterwal behandelt verschillende vormen van huidkanker en voert onder andere chirurgische excisies en fotodynamische therapie uit.
Niet iedere vorm of ieder stadium kan binnen dezelfde poliklinische zorg worden behandeld. Bij bijvoorbeeld een hoog-risico plaveiselcelcarcinoom, een melanoom waarvoor schildwachtklieronderzoek nodig is of uitgezaaide huidkanker kan verwijzing naar een gespecialiseerd ziekenhuis of oncologisch centrum nodig zijn.
Uw dermatoloog bespreekt met u waar de benodigde zorg het beste kan plaatsvinden.
Accepteer cookies om video's te bekijken op deze website
